Tijdens de Nacht van de Verlichting in november 2025 spraken wij met verschillende denkers, schrijvers en bestuurders over vrijheid, democratie en de vraag hoe je in een gepolariseerde samenleving toch met elkaar in verbinding blijft. In een tijd waarin grote maatschappelijke vraagstukken vaak op nationaal niveau worden besproken, ging het gesprek met oud-burgemeester van Rotterdam Ahmed Aboutaleb juist over de kracht van het lokale handelen.
Aboutaleb benadrukt dat verbinding niet begint bij beleid of theorie, maar bij doen. Volgens hem zit de kern van samenleven in eenvoudige, concrete ontmoetingen: mensen bij elkaar brengen, samen eten en samen dingen organiseren. Het zijn juist die momenten, zo stelt hij, die het verschil maken in buurten en steden waar spanningen kunnen oplopen. Niet het grote woord, maar het kleine gebaar staat centraal.
In het gesprek verwijst hij naar de verlichtingstraditie en denkers uit het verleden, maar legt hij de nadruk op de plekken waar die idealen volgens hem vandaag moeten worden doorgegeven: op school. Al vanaf de basisschool, en zeker in het beroepsonderwijs, zou volgens hem aandacht moeten zijn voor leren omgaan met verschil en het vormen van een eigen oordeel.
Daarnaast waarschuwt hij voor de constante stroom van prikkels en meningen via sociale media. Zijn oproep is om daarin bewust afstand te kunnen nemen, en uiteindelijk te leren luisteren naar het eigen geweten. Juist daarin ligt volgens hem de basis van volwassen burgerschap: het vermogen om niet alleen mee te bewegen met groepen of kampen, maar zelf verantwoordelijkheid te nemen voor je oordeel en je stem.
Verlichtingsgesprekken
Met deze reeks willen we ons als makers niet alleen verdiepen in deze thema’s, maar ook leren van de inzichten van de mensen die we spreken. Wat betekent vrijheid vandaag de dag, en voor wie geldt die? Hoe verhouden gelijkheid en broederschap zich tot de realiteit van nu? Door deze gesprekken te delen hopen we bij te dragen aan een breder en gelaagder gesprek.
Wil je meer weten over de Nacht van de Verlichting? Kijk op https://www.nachtvandeverlichting.nl/
