Tijdens de Nacht van de Verlichting op 22 juni 2026 hield Robbert Dijkgraaf een pleidooi voor vooruitgang zonder blind optimisme en zonder cynisme. Volgens Dijkgraaf lopen we als samenleving over een smal pad. Aan de ene kant is er het geloof dat technologie de toekomst vanzelf beter maakt. Aan de andere kant is er het verlangen naar een verleden dat misschien nooit echt heeft bestaan. Juist in die spanning moeten we opnieuw nadenken over wat vooruitgang betekent.

Nieuwe technologieën kunnen ons veel brengen. Tegelijk kunnen ze de afstand tussen mensen vergroten. Het publieke gesprek wordt sneller en feller, terwijl het steeds moeilijker wordt om buiten je eigen kring te blijven kijken. Voor Dijkgraaf is dat geen reden om de toekomst af te wijzen. Het vraagt wel om aandacht voor wat ons bij elkaar houdt.

In dat licht krijgt broederschap opnieuw betekenis. Het is geen ideaal dat vanzelf ontstaat zodra de rest geregeld is. Het vraagt oefening, juist in het contact met mensen die anders naar de wereld kijken. Een gesprek met gelijkgestemden is vaak comfortabel. De echte opgave begint daarbuiten.

Hoop ziet Dijkgraaf in plekken waar mensen leren twijfelen en hun blik kunnen verruimen. Onderwijs, kunst en wetenschap kunnen daarin een rol spelen. Niet als harde oplossing, eerder als zachte krachten die helpen om de samenleving weer wat steviger bij elkaar te houden.

Verlichtingsgesprekken

Met deze reeks willen we ons als makers niet alleen verdiepen in deze thema’s, maar ook leren van de inzichten van de mensen die we spreken. Wat betekent vrijheid vandaag de dag, en voor wie geldt die? Hoe verhouden gelijkheid en broederschap zich tot de realiteit van nu? Door deze gesprekken te delen hopen we bij te dragen aan een breder en gelaagder gesprek.

Wil je meer weten over de Nacht van de Verlichting? Kijk op https://www.nachtvandeverlichting.nl/